ท่องแดนพุทธภูมิ

ตอนที่ ๔ กุสินารา

วันนี้ถือว่าเป็น Morning เคาะ (เพราะเมื่อคืนนอนวัดไม่ใช่โรงแรม) ตามปกติ เคาะตี ๔ อาหารเช้าตี ๕ ล้อหมุน ๖ โมงเช้า เช้าวันนี้ดูวุ่นวายกว่าทุกวันที่ผ่านมา เพราะบรรดาขาช้อบได้ Order พระดินเผาปางปฐมนิเทศ กับเด็กวัดไว้ให้นำมาให้ในตอนเช้า เนื่องจากราคาต่อองค์ไม่แพงนัก และขนาดองค์ก็ประมาณ ครึ่งฝ่ามือ แต่ละคนจึง order กันเป็นลัง (๕๐ องค์) บางคนก็ไม่ต้องการมากขนาดยกลัง ก็อาศัยรวมกันให้ได้ครบลัง บางคนก็ไม่เต็มจำนวนลัง จึงต้องวุ่นวาย ว่ากล่องนี้ของใคร กล่องนั้นของใคร เมื่อสัมภาระของแต่ละคนเรียบร้อย ก็กราบลาท่านเจ้าอาวาสเพื่อเดินทางกันต่อ โปรแกรมในช่วงเช้าจะไปล่องเรือในแม่น้ำคงคา เพื่อชมวิถีชีวิตของชาวฮินดู ที่ถือว่าแม่น้ำคงคาเป็นแม่น้ำศักสิทธิ์ การได้อาบน้ำชำระร่างกายในแม่น้ำคงคาถือว่าเป็นการล้างบาป จากวัดสารนาถไปที่ท่าน้ำที่เราจะไปลงเรือนั้นไม่ไกลใช้เวลาประมาณ ๒๐ นาที จากรถต้องเดินเท้าไปที่แม่น้ำประมาณ ๑ กม. แต่เช้านี้มีนักท่องเที่ยวมาล่องเรือกันมาก หรืออาจเป็นเพราะเรามาสายก็ไม่รู้ หลังจากวนหาที่จอดรถอยู่ ๒-๓ รอบก็ยังไม่ได้ เลยจำต้องขยับออกมาจอดไกลกว่าที่คิดไว้ คราวนี้ระยะเดินเท้าเพิ่มเป็น ๒ กม. ทาง บ.ทัวร์เลยต้องเปลี่ยนแผนหาสามล้อให้นั่งเข้าไปแทน ระหว่างทาง ทีสามล้อของคณะเรา วิ่งไปเป็นแถวยาว ได้ผ่านความสับสนอลหม่านของการจราจรที่ไร้ระเบียบ ไม่เฉพาะยวดยานเท่านั้นที่ใช้ผิวจราจร แพะ แกะ วัว และคนเดินเท้าต่างก็เดินกันขวักไขว่ ชนิดที่เรียกว่ายวดยานทุกชนิดจะเคลื่อนตัวข้างหน้าได้ต่างต้อง ใช้เสียงแตรเสียงกระดิ่ง ขอทางกันตลอดเวลา(การใช้แตรเป็นสิ่งจำเป็นมากๆในการใช้ถนนในอินเดีย) นอกจากผู้คนจะมากมายแล้ว ฝุ่นละอองที่ฟุ้งขึ้นจากการจราจร และขยะก็กองกันระเกะระกะไปหมด ก็ขนาดที่ว่า บ.ทัวร์เตรียมผ้าปิดปากและจมูก แบบที่ใช้ในโรงพยาบาล แจกให้ลูกทัวร์ทุกคน กว่าจะฝ่าการจราจรที่ยุ่งเหยิงมาได้ ผมก็พลาดโอกาศ เก็บภาพพระอาทิตย์ขึ้นที่ริมฝั่งแม่น้ำคงคาไปเสียแล้ว แต่แสงยามเช้าอย่างนี้สวยงามจับใจจริงๆ ผมสาละวนอยู่กับการถ่ายภาพ ในขณะที่คนอื่นก็เตรียมลงเรือ เพื่อล่องไปชมการเผาศพที่ท่า มณิกรรณิกาฆาต ซึ่งเผาศพติดต่อกันมา ชนิดที่ไฟไม่เคยมอดลงเลย เป็นเวลาถึง ๔๐๐๐ กว่าปีแล้ว

พ่อค้าแม่ค้าตลาดสด ระหว่างทางที่เดินไปท่าเรือ

สำหรับคนที่ไม่กลัวก็ไม่ปิดจมูกเหมือนคนอื่นๆ ส่วนภาพขวามือคือท่ามณีกรรณิการ์
เห็นควันไฟ กรุนๆ อยู่นั้นคือการเผาศพ

ขนัดก็ตาม ในกลุ่มของเราเมื่อก้าวย่างพ้นธรณีประตูเข้ามา ต่างมีอาการเศร้าโศก น้ำตาไม่รู้มาจากไหน คนที่จิตใจอ่อนไหวก็ถึงกับไหลพรากทีเดียว คนทีจิตใจแข็งหน่อยก็เพียงมีน้ำตาซึมๆ เมื่อทุกคนระลึกถึงว่าสถานที่แห่งนี้ เป็นที่ๆพระพุทธองค์ ได้เสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน ในยุคสมัยโน้น ก็คงระงมไปด้วยความเศร้าโศก เสียใจของบรรดาสาวก และพุทธบริษัททั้งหลายที่ได้มีโอกาศเฝ้าอยู่ ณ. ที่แห่งนี้ มากมายกว่าพวกเราพุทธศาสนิกชน ที่อยู่ในยุคสมัยที่ห่างไกลกว่าสมัยนั้นมาถึง ๒๕๕๐ ปี หลังจากทำทักษิณาวัตร รอบพระพุทธรูปปางมหาปรินิพพาน ผู้มีจิตศรัทธาในคณะของเราท่านหนึ่ง ได้เตรียมผ้าเหลืองผืนใหญ่มาเพื่อ ใช้ห่มพระพุทธรูปเป็นการบูชาแก่พระพุทธเจ้า และสุดท้ายก่อนที่ทุกคนจะจากไปจะต้องไปกราบ พระพุทธรูปทางด้านพระบาทและจะจรดศรีษะ ไปแตะที่ใต้พระบาทของพระพุทธรูป โดยถือเสมือนว่าได้สัมผัสพระพุทธองค์จริงๆ เพื่อความเป็นศิริมงคล ช่วงเวลาโพล้เพล้ ก่อนจะหมดแสง เรายังต้องไปนมัสการสถานที่สำคัญ อีกแห่งหนึ่งในระแวกนี้ นั่นก็คือ มกุฏพันธนเจดีย์ ซึ่งเป็นที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คณะของเราเดินทางไปถึงก็เกือบจะมืดแล้ว พระมัคคุเทศน์ อธิบายถึงความสำคัญ ของสถานที่และเกร็ดต่างๆที่เกี่ยวข้อง พร้อมกับพาเดินเข้าไปยังตำแหน่งที่สามารถนั่ง สวดภาวนาเจริญสมาธิ และนมัสการสถานที่ได้โดยสะดวก เมื่อเสร็จพิธีแสงสุดท้ายก็หมดลงพอดี เราเดินย้อนกลับออกมาขึ้น ด้วยแสงสลัวๆที่ยังพอมองเห็นทางเดินได้ รางๆ 

      วัดไทยกุสินาราเฉลิมราชย์ ที่เห็นในภาพ เป็นพระมหาธาตุเฉลิมราชย์ศรัทธา
      สว่นภาพขวาเป็นการร่วมทอดผ้าป่ามหากุศล ของพุทธศาสนิกชน จากประเทศ
     ไทย

ทำไมต้อง RAW File

ผมทำเวบอยู่ ๒ แห่ง คือที่นี่ และที่ http://www.naybaerg.multiply.com โดยมีเค้าโครงเหมือนๆกัน คือ ถ่ายภาพ และท่องเที่ยว แต่มีรายละเอียดที่ต่างกันเล็กน้อย คือ ที่ multiply จะเน้นเกี่ยวกับการถ่ายภาพ เนื้อหาของ Blog ก็จะเกี่ยวกับการถ่ายภาพ และเทคนิคในการใช้ PhotoSHOP อาจจะมีเรื่องเกี่ยวกับการท่องเที่ยวบ้างแต่จะน้อยมาก และในทางกลับกัน ที่เวบไซท์นี้ ก็จะเน้นเกี่ยวกับการท่องเที่ยวเป็นหลัก จะมีสลับฉากมาพูดเรื่องการถ่ายภาพบ้างเป็นกรณีพิเศษ เช่นครั้งนี้ ผมได้พูดถึงการถ่ายภาพ Raw File ในท่องแดนพุทธภูมิ ตอนที่ ๑ก็ได้รับการถามไถ่กลับมาว่า ทำไมต้องเป็น Raw เป็น jpg เป็น tiff ไม่สะดวกกว่าหรือไม่ต้องยุ่งยาก convert กลับมาเป็น jpg หรือ tiff อีกครั้ง มันน่าจะสะดวกกว่า ถ้าจะมองในเรื่องสะดวกก็ใช่เลย แต่ถ้าต้องการคุณภาพด้วยละก็ jpg และ tiff อาจให้ไม่ได้ ที่ใช้คำว่า"อาจ" เพราะว่าโดยทั่วไป file jpg หรือ tiff จาก กล้อง DSLR ก็สามารถตอบสนองความต้องการได้ดีมากแล้ว แต่ในบางครั้งสำหรับคนที่ จริงจังกับการถ่ายภาพ อาจจะต้องการความสมบูรณ์ ของภาพถ่ายที่มากกว่าความสามารถในการบันทึกเป็น jpg ทีกล้องทำให้เรา เช่นในกรณีที่เราต้องการภาพที่มี range ที่กว้างกว่าปกติ Raw file สามารถตอบสนองเราได้ ถึงแม้ว่าปัจจุบันนี้ Technology ที่ใช้พัฒนา Sensor จะก้าวหน้ามากจนกระทั่ง Sensor มี Exposure latitude เทียบเท่า ฟิล์ม สไลด์แล้วก็ตาม แต่คุณสมบัติของ jpg file ก็ไม่สามารถใช้ความสามารถของ Sensor ได้ทั้งหมดเพราะ jpg file ต้องการ file ขนาดเล็ก จึงต้องบีบอัดข้อมูลในสัดส่วนที่สูงมาก ดังนั้นข้อมูลบางอย่างจึงต้องสูญเสียไป เช่น detail ในส่วน high light และ shadow บางส่วนจะหายไปเลย และอีกเหตุผลหนึ่ง คือ jpg file จะทำการประมวลผล ด้วย chip image processor ที่อยู่ภายในตัวกล้อง มิใช่ว่าประมวลผลด้วย chip ในกล้องจะได้ภาพที่มีคุณภาพที่ไม่ดี แต่ถ้าเทียบกับว่าให้ soft ware ภายนอกกล้องประมวลผลให้มันให้ภาพที่ดีกว่าครับ เพื่อความเข้าใจที่กระจ่างชัดกว่านี้ เรามาดูในรายละเอียด ถึงขั้นตอนการบันทึกภาพด้วยกล้อง Digital แล้วผ่านกระบวนการจนออกมาเป็น file ภาพของทั้ง Raw และ jpg กันเลยดีกว่า

อันดับแรกเลยเราต้องมาทำความรู้จักกับ Sensor ที่ทำหน้าที่บันทึกภาพแทน ฟิล์มกันก่อนว่ามีกี่ประเภท และทำงานอย่างไร ปัจจุบันมี sensor ที่นำมาใช้งานในกล้องถ่ายภาพดิจิตอล อยู่ ๓ ประเภท ใหญ่ๆคือ
1 The new foveon sensor
2 CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor)
3 CCD ( Charge-Couple Device)

The new foveon Sensor
Sensor ชนิดนี้ทำงานเลียนแบบฟิล์มถ่ายภาพ จะมี พิกเซล ของชั้นสีของแม่สีวางซ้อนกันอยู่ ๓ ชั้น และมีลักษณะโปร่งแสง เพราะฉนั้น ในแต่ละ พิกเซล จะสามารถแสดงสีได้ครบทั้ง ๓ สี Sensor ชนิดนี้เป็น เทคโนโลยีที่ใหม่กว่า ชนิดอื่นๆ ปัจจุบันน่าจะมีกล้องดิจิตอลของ Sigma รุ่น SD9, SD10, SD11 ใช้อยู่ยี่ห้อเดียว

CMOS & CCD Sensor
CCD เกิดมาก่อน CMOS มีคุณภาพค่อนข้างดี แต่มีข้อเสียคือกินไฟมาก ส่วนข้อเด่นของ CMOS คือมีการทำงานด้วยความเร็วสูงกว่าและกินไฟน้อยกว่า จากข้อเด่นนี้ Canon ได้นำมาพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จนปัจจุบันมีคุณภาพที่สูงขึ้นมาก และนำมาใช้ในกล้อง High-End ของ Canon ทุกรุ่น แต่เนื่องจาก Sensor ชนิดนี้มีชั้นเดียว และแต่ละ พิกเซล ทำหน้าที่วัดปริมาณแสงและเปลี่ยนไปเป็นประจุไฟฟ้าเท่านั้น ไม่สามารถแยกแยะสีได้เหมือน ฟิล์ม จึงจำเป็นต้องใส่ ฟิลเตอร์สีบน Sensor ในแต่ละ พิกเซล เพื่อใช้ในการแยกแยะสี เพราะ Sensor ชนิดนี้มีเพียงชั้นเดียวจึงต้องมี Pattern ในการเรียงตัวของ ฟิลเตอร์ โดยใช้รูปแบบของ GRGB คือจะมีฟิลเตอร์สีแดงและสีน้ำเงิน อย่างละ ๒๕ % และสีเขียว ๕๐ % ของพื้นที่ ซึ่งเลียนแบบสายตามนุษย์ที่มีความไวต่อแสงสีเขียวมากที่สุด ดังนั้นในแต่ละพิกเซลของ CCD และ CMOS ต่างก็แยกแยะสีได้เพียงสีเดียว

รูปที่ ๓

จากรูปที่ ๓ แสดงให้เห็นถึงขั้นตอนการทำงานภายในหน่วยประมวลผล (Image processing) ของกล้อง ดิจิตอล ระดับ high-end โดยเริ่มจากข้อมูลที่ได้จาก Sensor รับภาพ ที่ส่งข้อมูลออกมาเป็นแรงดันไฟฟ้า ซึ่งเป็นค่า Analog จะถูกเปลี่ยนเป็น Digital ด้วยวงจร AD conversion ด้วยความลึกของสีอยู่ในระดับ ๑๒ บิท (เฉพาะกล้องระดับ SLR) ซึ่งให้โทนสีถึง ๓๐๙๖ ระดับ จากนั้นข้อมูลจะถูกจัดเก็บลงใน Buffer Memory โดยผ่านวงจรควบคุม Memory (Memory control block) Buffer Memory จะทำหน้าที่ในการเก็บข้อมูลชั่วคราว ในขณะที่มีการถ่ายภาพอย่างต่อเนื่อง หลังจากหยุดถ่ายหรือ Buffer เต็ม ข้อมูลที่เก็บไว้ชั่วคราวนี้จะถูกส่งย้อน กลับผ่าน compensation block ซึ่งมีหน้าที่ลด Noise และ Artifacts ต่างๆ ที่ไม่พึงประสงค์ เช่น Moir (เกิดลายตารางบนภาพ) เป็นต้น ถ้าเป็นกรณีที่เราจัดเก็บภาพเป็นแบบ Raw Format ข้อมูลดิบจะถูกส่งผ่านไปยัง Raw compression เพื่อขนาด file ที่เล็กลง (กล้องบางรุ่นจะไม่ผ่านกระบวนการนี้) จากนั้นข้อมูจะถูกจัดเก็บลงใน Memory card
ส่วนในกรณีที่เราตั้งค่าการจัดเก็บเป็นแบบ jpg ข้อมูลจาก Compensation block จะถูกส่งเข้าไปยังวงจร Image Processor เพื่อประมวลผลภาพ ซึ่งก็คือการทำ Interpolate ค่าสีในแต่ละ พิกเซล ให้ครบทั้ง ๓ สี และยังประมวลผลอื่นๆที่เราได้ตั้งค่าไว้แล้วด้วย เช่น ค่า White balance, Saturation, Sharpen เป็นต้น และสุดท้ายลดค่า bit-depth จาก ๑๒ บิท เหลือเพียง ๘ บิท เท่านั้น ก่อนที่จะจัดเก็บลง Memory card
จะเห็นได้ว่าจากกระบวนการที่ได้อธิบายมานี้ การจัดเก็บภาพ แบบ Raw format นั้นข้อมูลดิบที่ได้จาก Sensor จะยังไม่ถูกประมวลผลใดๆทั้งสิ้น ซึ่งรวมถึงค่าต่างๆที่เรา ตั้งค่าไว้ก็จะยังไม่มีการประมวลผลใดๆด้วยเช่นกัน และข้อมูลก็จะถูกจัดเก็บอยู่ใน ไฟล์ข้อมูลที่มีชื่อว่า Exif (Exchangeable Image file) ซึงเป็นไฟล์ข้อมูลที่แนบติดไปกับ Raw file เท่านั้น

ข้อดีของ Raw ก็คือมีความลึกของสีสูงกว่านั่นก็หมายถึงรายละเอียดที่มากกว่า อีกทั้งเรายังสามารถเลือก Soft wear ที่มีความสามารถสูงกว่ามาทำการประมวลผล แทน Processor ในตัวกล้องได้ ข้อเสียของ Raw ก็การต้องมาเสียเวลา convert ภาพให้กลับมาเป็น jpg อีกปัญหาหนึ่งของ Raw ก็คือต้องการพื้นที่ในการจัดเก็บสูง เพราะ Raw file มีขนาดค่อนข้างใหญ่ สำหรับผมแล้วข้อเสียของ Raw นั้นเล็กน้อยมากเมื่อเทียบกับคุณภาพที่ได้เพิ่มมา แล้วคุณละ พร้อมที่จะยอมแลกเพื่อคุณภาพนี้ไหม

ถ่ายเป็น RAW แล้ว convert เป็น jpg
ด้วยโปรแกรม Raw Shooter

ถ่าเป็น jpg detail ในส่วน high light
จะหายไป

ท่องแดนพุทธภูมิ

ตอนที่ ๓ พาราณสี

เช้าวันนี้ ต้องตื่นเช้ากว่าเมื่อวาน เพราะวันนี้ ต้องเดินทางไกล จากคยา ไปยังพาราณสี ระยะทางประมาณ ๒๕๐ กม. ต้องเผื่อเวลาไว้ ๖-๘ ชม. Morning call จึงเปลี่ยนเป็น ตี ๓ อาหารเช้า ตี ๔ รถออก ตี ๕ เมื่อทุกคนพร้อมบนรถ การเดินทางก็เริ่มอีกครั้ง ผมขึ้นรถได้ก็หลับต่อทันทีเอาแรงไว้ก่อน มาสดุ้งตื่นอีกที่ตอนประมาณ ๗ โมงกว่าเนื่องจากสภาพถนน โลกพระจันทร์ยังไงยังงั้น หัวสั่นหัวคลอนทีเดียว และก็ได้เห็นสิ่งที่มีคนเตือนเอาไว้ก่อนเดินทาง เรื่องห้องน้ำห้องส้วม ว่าระหว่างไปทุ่งให้ระวังกับระเบิด เพราะที่นี่คนนิยมไปทุ่ง มากกว่าที่จะสร้างสุขาไว้ในบ้าน แต่ก็ผิดคาดจากที่จินตนาการไว้ คิดว่ายังไงไปทุ่งก็คงต้องหาที่มิดชิดกันพอสมควร แต่นี่เพื่อนเล่นนั่งปลดทุกข์กันอยู่บนไหล่ทางกันเลยทีเดียว ไม่สนใครทั้งนั้น รถก็วิ่งผ่านไปผ่านมาตลอด อีกเรื่องที่ผมเห็นว่าแปลกก็คือ การทำเนินลูกระนาดบนผิวจราจร ช่วงที่จะผ่านชุมชน ที่นี่จะทำเป็นลูกระนาดจริงๆ เพราะเขาทำติดกันสามลูกรวด(สมกับที่เรียกลูกระนาดจริงๆ) รถวิ่งผ่านทีหัวคลอนกันเป็นแถว การเดินทางตลอดเส้นทางของวันนี้ไม่มีอุปสรรคใดๆ เราสามารถทำเวลาได้ค่อนข้างดี

ท่องแดนพุทธภูมิ

ตอนที่ ๒ ราชคฤห์

วันที่ ๒ เดินทางสู่เมืองราชคฤห์ Morning call ตี ๔ ทานอาหาร ตี ๕ รถออก ๖ โมงที่ต้องแหกขี้ตาตื่นก่อนไก่โห่ ก็เพราะ การเดินทางโดยรถยนต์ ในประเทศอินเดีย เป็นอะไรที่เอาแน่นอนไม่ได้ ทั้งสภาพผิวจราจร ที่มีบางช่วงเมือนโลกพระจันทร์ และสภาพการจราจรเองก็สับสนอลหม่าน ยิ่งโดยเฉพาะช่วงที่วิ่งผ่านเมือง จะโกลาหลไปหมด เพราะยานพาหนะทุกชนิดมีสิทธิเท่าเทียมกันในการใช้ผิวจราจร ตั้งแต่รถยนต์คันหรู ไปจนถึง รถเทียมเกวียนของชาวไร่ชาวนา ดังนั้นเราต้องเผื่อเวลาไว้สำหรับสิ่งไม่คาดฝัน ที่อาจเกิดขึ้น ความเร็วเฉลี่ยที่จะนำมาคำนวณเวลาในการเดินทาง คือ ๔๐ กม./ชม.เช่นถ้าจะเดินทาง สัก ๒๕๐ กม. ก็ต้องเผื่อเวลาในการเดินทางไม่น้อยกว่า ๖ ชม. แต่วันนี้คณะของผมโชคดีสามารถเดินทางโดยราบรื่น ถึงจุดหมายแรกคือเขาคิชกูฏ ประมาณ ๘ โมงเช้า บนเขามีสถานที่สำคัญเกี่ยวกับพุทธประวัติโดยที่นี่เป็นที่ที่พระพุทธเจ้าจำพรรษาแรกอยู่ที่นี่ สถานที่สำคัญบนเขาคิชกูฏ ที่หลงเหลือเป็นซากสลักหักพังให้เห็นคือ คันธกุฏี (กุฏิที่พระพุทธเจ้าใช้จำพรรษา) และกุฏิพระอานนท์ นอกจากนี้ยังมีถ้ำพระโมคคัลลานะ ถ้ำสุกรขาตาที่

ก่อนทานอาหารกลางวัน ได้มีโอกาศแวะชมสถานที่สำคัญอีก ๒ แห่ง คือคุกพระเจ้าพิมพิสาร และชีวกัมพวันโรงพยาบาลสงฆ์แห่งแรกของโลก ที่หมอ ชีวกโกมารภัจจ์ สร้างถวายแก่พระพุทธเจ้า แต่ทั้ง ๒ แห่งเหลือให้เห็นเพียงแนวอิฐเก่าๆก่อเรียงไว้ คล้ายๆกับที่เราเคยเห็นที่อยุธยา และสุโขทัย ประมาณนั้น ในช่วงบ่ายหลังอาหารกลางวัน ที่ได้แวะชมคือ วัดเวฬุวันมหาวิหาร ที่นี่ไม่มีสิ่งก่อสร้างเดิมให้เห็น แต่ก็ได้รับการดูแลดีพอสมควร ที่นี่มีความสำคัญคือเป็นเป็นวัดแรกในพุทธศาสนา และเป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้า จำพรรษาที่ ๒ ที่วัดนี้ สร้างโดยพระเจ้าพิมพิสาร และที่นี่มีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้น ๔ ประการ

๑ เป็นวันเพ็ญมาฆะปูรณมี ต้นกำเนิดวันมาฆะบูชา
๒ พระภิกษุ ๑๒๕๐ มาประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย
๓ พระภิกษุเหล่านั้นเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น
๔ และเป็นเอหิภิกษุทั้งสิ้น

เราใช้เวลาที่นี่ไม่นานนัก เดินทางต่อมายัง ตโปทาราม ซึ่งอยู่ติดกันกับวัดเวฬุวันฯ ที่นี่เป็นบ่อน้ำร้อน อยู่เชิงเขาเวภาระ ในสมัยพุทธกาลพระพุทธเจ้าและพระภิกษุทั้งหลายใช้เป็นที่สรงน้ำทุกวัน แต่ปัจจุบันเป็นที่อาบน้ำของชาวฮฺนดู โดยแบ่งตาม วรรณะ วรรณะพราหมก็จะได้อาบที่ต้นน้ำ ส่วนวรรณะจัณทาร(ไม่แน่ใจเขียนถูกหรือเปล่า) ก็ต้องไปอาบ โน้นนน ปลายน้ำเลย ต้นน้ำจะทำอะไรกันมาบ้างฉันไม่สนฉันก็อาบในส่วนของฉัน แต่เขาก็ยอมรับกันนะ เห็นแล้วก็ปลง เมื่อตะวันเริ่มบ่ายค้ลอยต้องรีบเดินทางกลับไปยัง เมืองคยา พักที่โรงแรมเดิมอีก ๑ คืน ก่อนจากเมืองนี้ไปขาช้อปทั้งหลายไม่ยอมพลาดอยู่แล้ว หลังอาหารเย็น ก็ออกไปช้อปกันสนุกสนาน

กุฏิพระอานนท์